الشيخ الطبرسي (مترجم: نورى و مفتح)

36

تفسير مجمع البيان (فارسى)

قالَ وَ مِنْ ذُرِّيَّتِي . . . - گفت از فرزندان من نيز پيشوا و امام قرار بده . بهتر اين است كه اين جمله از ابراهيم عليه السلام بطور سؤال و تقاضا صادر گرديده باشد يعنى خداوند از فرزندان من نيز پيشوا و امام قرار بده . ابراهيم عليه السلام اين طور گفت تا بداند كه آيا از نسل وى نيز كسانى به اين مقام خواهند رسيد يا نه ؟ قالَ لا يَنالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ . . . - ستمكاران هرگز بامامت نميرسند . مجاهد ميگويد : منظور از « عهد » امامت است اين معنا از حضرت باقر عليه السلام نيز نقل گرديده يعنى ستمكار لايق « امامت » نيست . از جمله « لا يَنالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ » كه خداوند در جواب ابراهيم عليه السلام فرمود استفاده مىشود كه بعضى از فرزندان ابراهيم عليه السلام كه ستمكار نباشد بامامت ميرسند زيرا اگر خداوند نميخواست كه هيچيك از فرزندان وى بامامت برسند در جواب ميفرمود : « لا ينال عهدى ذريتك » يعنى هيچيك از ذريه تو بامامت نميرسند و حال آنكه فرموده است « لا يَنالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ » . از لحاظ جمله بندى عربى ممكن بود كه گفته شود « لا ينال عهدى الظالمون » « 1 » چنان كه در قرائت ابن مسعود نيز همين طور واقع شده است . امام بايد معصوم باشد . علماء مذهب اماميه براى لزوم « عصمت امام » به اين آيه استدلال كرده‌اند ، به اين بيان : كه خداوند ، بطور صريح ميگويد : امامت بستمكار نميرسد ، اين را نيز ميدانيم كسى كه معصوم نيست بالآخره يا به خود يا به ديگران ستم كرده است . نتيجه اين مىشود كه شخص ستمكار هرگز نميتواند « امام » باشد . پرسش : ممكن است كسى بگويد كه از آيه همين قدر استفاده مىشود كه ظالم در حال

--> ( 1 ) يعنى عهدى مفعول و الظالمون فاعل باشد .